Oficjalne zasady bilarda opierają się na przepisach WPA, czyli World Pool-Billiard Association. Wspólne reguły dotyczą między innymi fauli, rozbicia, sprzętu i zachowania przy stole, ale szczegóły zależą od odmiany gry. Inaczej rozgrywa się 8-bil, 9-bil i 10-bil, dlatego przed meczem trzeba ustalić, który zestaw przepisów obowiązuje.
Przepisy WPA i odpowiedzialność zawodnika
Bilard kieszeniowy rozgrywa się na płaskim stole pokrytym suknem i otoczonym bandami. Zawodnik uderza kijem bilę białą, a ta kieruje bile obiektowe do łuz. Celem i sposobem osiągnięcia zwycięstwa różnią się poszczególne odmiany gry.
Przepisy ogólne WPA stosuje się we wszystkich odmianach, chyba że regulamin konkretnej gry przewiduje wyjątek. Zawodnik odpowiada za znajomość przepisów, regulacji turnieju i harmonogramu rozgrywek. W meczu sędziowanym jego decyzja dotycząca oceny zagrania jest wiążąca.
Jak rozpocząć mecz zgodnie z przepisami?
Rozgrywka o rozbicie
Prawo do decyzji o tym, kto wykona pierwsze rozbicie, ustala się podczas rozgrywki o rozbicie. Sędzia albo sami zawodnicy ustawiają dwie bile białe w polu bazy, po obu stronach długiej osi stołu. Obaj gracze uderzają je mniej więcej równocześnie w kierunku górnej bandy. Wygrywa ten, którego bila po odbiciu zatrzyma się bliżej dolnej bandy.
Rozgrywkę o rozbicie powtarza się, gdy sędzia nie potrafi jednoznacznie ocenić wyniku albo obaj zawodnicy naruszyli warunki rozgrywki. Zawodnik przegrywa ją natychmiast, gdy jego bila wpadnie do łuzy, wypadnie ze stołu, dotknie bocznej bandy, przekroczy wyznaczoną linię lub odbije się od górnej bandy więcej niż raz.
Procedura wygląda więc następująco:
- Sędzia lub zawodnicy ustawiają bile w polu bazy.
- Obaj gracze uderzają bile w podobnym czasie.
- Bile muszą dotrzeć do górnej bandy i wrócić w kierunku dolnej bandy.
- Gracz, którego bila zatrzyma się bliżej dolnej bandy, uzyskuje prawo do decyzji określonej regulaminem meczu.
Dozwolone wyposażenie
Sprzęt powinien odpowiadać Specyfikacji Technicznej WPA i być używany zgodnie z przeznaczeniem. Dozwolone wyposażenie obejmuje:
- Kije bilardowe – do rozbijania, skoków i gry, także z dopuszczonymi przedłużeniami.
- Kredę – nakładaną na kapkę kija, utrzymaną w tonacji sukna stołu.
- Podpórki i wsporniki – najwyżej dwa przyrządy użyte jednocześnie do podparcia kija.
- Rękawiczkę – tradycyjnego typu, przeznaczoną do gry w bilard.
- Talk – tylko w ilości, która nie zanieczyszcza stołu, podłogi ani otoczenia.
8-bil, 9-bil i 10-bil – czym różnią się te odmiany?
Najważniejsza różnica dotyczy kolejności zagrywania bil, deklarowania uderzeń oraz warunku zwycięstwa.
| Odmiana | Cel gry | Deklarowana? |
|---|---|---|
| 8-bil | Wbić bile ze swojej grupy, a następnie prawidłowo wbić bilę nr 8. | Tak |
| 9-bil | Zagrywać bile według rosnących numerów i prawidłowo wbić bilę nr 9. | Nie |
| 10-bil | Zagrywać bile według rosnących numerów i prawidłowo wbić bilę nr 10. | Tak |
W 8-bil używa się piętnastu bil obiektowych. Po rozbiciu zawodnik otrzymuje grupę bil pełnych albo połówek, a bila nr 8 może zostać zagrana dopiero po usunięciu jego grupy ze stołu. W 9-bil gra się dziewięcioma bilami numerowanymi od 1 do 9. Pierwszy kontakt bili białej musi nastąpić z bilą o najniższym numerze, która pozostaje na stole, ale do wygranej może doprowadzić prawidłowe wbicie bili nr 9.
10-bil łączy grę według kolejności numerów z obowiązkiem deklarowania zagrania. Jeśli bila nr 10 wpadnie podczas prawidłowego rozbicia, nie oznacza to automatycznej wygranej. Zgodnie z przepisami WPA należy ją repozycjonować, a zawodnik kontynuuje podejście.
Co jest uważane za faul?
Faul występuje wtedy, gdy zawodnik naruszy reguły wykonywania zagrania. Kara zależy od odmiany, ale często oznacza przekazanie przeciwnikowi bili białej z ręki. Najczęściej spotykane przewinienia to:
- Biała bila wpada do łuzy albo wypada poza stół.
- Bila biała jako pierwsza uderza niewłaściwą bilę obiektową.
- Po kontakcie bili białej z bilą obiektową żadna bila nie dotyka bandy i żadna bila nie zostaje wbita.
- W chwili kontaktu kapki z białą bilą zawodnik nie dotyka podłoża przynajmniej częścią jednej stopy.
- Bila obiektowa zostaje wybita poza powierzchnię gry.
- Zawodnik dotyka bili, stołu, kredy, ubrania lub innego elementu, powodując zmianę położenia albo toru bili.
- Kapka dotyka białej bili więcej niż raz albo pozostaje z nią w kontakcie zbyt długo.
- Zagranie rozpoczyna się, gdy bile nadal się toczą lub wirują.
- Biała bila zostaje ustawiona nieprawidłowo w sytuacji, w której można ją zagrywać wyłącznie z pola bazy.
- Zawodnik wykonuje zagranie poza kolejnością albo używa kija podpartego na stole bez trzymania go ręką.
Brak kontaktu z bandą jest częstym źródłem sporów. Jeśli po pierwszym kontakcie bili białej z właściwą bilą żadna bila nie wpadnie do łuzy, przynajmniej jedna bila musi dotknąć bandy. Bila, która już stykała się z bandą przed uderzeniem, nie spełnia tego warunku, dopóki nie utraci kontaktu i nie dotknie bandy ponownie.
Definicje techniczne przydatne przy stole
Bila zamrożona
Bilę uznaje się za zamrożoną, gdy styka się z inną bilą albo z bandą. Nie wystarczy jednak samo wrażenie, że odległość jest niewielka. Przed wykonaniem zagrania status bili powinien potwierdzić sędzia, przeciwnik albo sam zawodnik zgodnie z procedurą przyjętą w meczu.
Jeśli bila biała styka się z właściwą bilą obiektową, poprawne zagranie może polegać na poruszeniu bili obiektowej. Trzeba przy tym uważać na pozostałe bile, ponieważ kontakt kapki z białą bilą lub dodatkowe uderzenie może spowodować faul podwójnego kontaktu.
Bila z ręki i repozycjonowanie
Gdy zawodnik otrzymuje białą bilę z ręki, może ustawić ją w dowolnym miejscu powierzchni gry, o ile przepisy danej odmiany nie ograniczają tego prawa do pola bazy. Położenie można korygować do momentu rozpoczęcia zagrania. Dotknięcie białej bili kapką w ruchu wypychającym kij jest już właściwym uderzeniem, a nie zwykłym ustawianiem.
Repozycjonowanie oznacza ponowne ustawienie bili obiektowej na stole, zwykle na linii powrotów, możliwie blisko punktu głównego i bez przesuwania innych bil. Jeśli rozmieszczenie jest sporne albo trudne do odtworzenia, czynność wykonuje sędzia.
Pchnięcie
Pchnięcie występuje wtedy, gdy kapka pozostaje w kontakcie z białą bilą dłużej niż przy standardowym uderzeniu danego typu. Ocena zależy od przebiegu zagrania i w sytuacji wątpliwej należy do sędziego. Nie każde bliskie ustawienie bil oznacza automatycznie pchnięcie, szczególnie gdy bile są zamrożone i zagranie zostało wykonane prawidłowo.
Niesportowe zachowanie i protesty
Niesportowe zachowanie obejmuje celowe działania utrudniające normalną grę albo szkodzące przebiegowi zawodów. Sędzia może zastosować karę od ostrzeżenia i standardowego faulu po utratę partii, meczu lub dyskwalifikację.
Za takie zachowanie mogą zostać uznane:
- Celowe rozpraszanie przeciwnika.
- Przesuwanie bil w sposób inny niż prawidłowym uderzeniem.
- Kontynuowanie gry po faulu albo po zawieszeniu meczu.
- Świadome opóźnianie gry lub używanie sprzętu niezgodnie z przeznaczeniem.
Zawodnik może jednorazowo poprosić o ponowną ocenę konkretnego zagrania. Jeżeli spór dotyczy oceny wykonania uderzenia, ostateczna pozostaje decyzja sędziego. W przypadku zarzutu błędnego zastosowania przepisu można złożyć protest do wyznaczonej instancji odwoławczej, zgodnie z regulaminem turnieju.
Najważniejsze dla rozstrzygania sporów jest ustalenie odmiany gry, sprawdzenie kolejności zagrywania bil i natychmiastowe zgłoszenie faulu. Zasady WPA tworzą wspólną podstawę, ale szczegółowa kara zawsze wynika z przepisów konkretnej odmiany.
